ხმაწართმეული თემის განათლების გამოწვევები
ლია დეკანაძე
"...ყოველ განათლებულ ეროვნებისთვის... საჭიროა იცოდეს თავისი წარსული... უტყუარი, ჭეშმარიტი ისტორია და არა გაზვიადებული, ყალბი." - ი.ჯავახიშვილი
„...დავიწყება ისტორიისა, თავისის წარსულისა, და ყოფილის ცხოვრების აღმოფხვრა ხსოვნისაგან - მომასწავებელია ერის სულით და ხორცით მოშლისა. დარღვევისა და მთლად წარწყმედისაცა. წარსული - მკვიდრი საძირკველია აწმყოსი, როგორც აწმყო - მომავლისა". - ილია ჭავჭავაძე
ეს ორი ციტატა მე-5 კლასიდან მე-12 კლასამდე ჩვენი ისტორიის საშინაო დავალების რვეულების პირველივე გვერდზე გვქონდა ჩაწერილი, გამოკვეთილი წითელი კალმით და მასწავლებლის დაჟინებული მოთხოვნით ყოველი გაკვეთილის მოყოლისას სიტყვა სიტყვით ვიმეორებდით მას. არც მე-5 კლასში და სამწუხაროდ, არც მე-12-ში კრიტიკულად არ შეგვიფასებია და ჯანსაღი ეჭვით არ შეგვიხედავს მოვლენებისთვის. თუ, რამდენად ჭეშმარიტი იყო ის ისტორია, რომლითაც რვეულებს ვავსებდით და ზოგადად, იყო თუ არა ეს ამბები ჩვენი წარსულის ხსოვნა, რომელზედაც უნდა აგვეშენებინა მომავალი? ეს წიგნები დაცლილი იყო ჩვენი ისტორიის, კულტურული, რელიგიური თუ სოციალური გამოცდილებისაგან; იქ ჩვენ თავსა და წარსულს ვერ ვხედავდით. ისტორიის, ქართული ენისა და ლიტერატურის თუ სხვა საგნების წიგნები არ იყო ადაპტირებული და არ ითვალისწინებდა ჩვენი კუთხის კულტურულ-რელიგიურ თავისებურებებს. ჯერ კიდევ მას შემდეგ, რაც აჭარა საქართველოს შემოუერთდა იაკობ გოგებაშვილმა სპეციალური დედაენა შეადგინა აჭარელი ბავშვებისთვის, სადაც მოცემული სახელები, გეოგრაფიული ტოპონიმები თუ ამბები ძალიან ახლოს იყო ადგილობრივებთან, რაც ცხადია მოსწავლეებში ბადებდა სიახლოვისა და ნდობის შეგრძნებას. ჩვენ ქვეყნის დამფუძნებელ მამებს კარგად ესმოდათ რამდენად მნიშვნელოვანი იყო ინკლუზიური სასწავლო პროცესისთვის ამგვარი ხელშეწყობა; სამწუხაროდ, დღეს საპირისპირო პრაქტიკასთან გვაქვს საქმე, როცა სკოლებში ფარულად და აშკარად ინდოქტრინაციის პოლიტიკა მიმდინარეობს, როცა „რელიგიის" გაკვეთილი ძლიერ დავიწროებულია და მასწავლებლების მხრიდან ეთნო-კონფესიურ ნაციონალიზმის იდეების გამოვლინებებს აქვს ადგილი.
კულტურულ პერიფერიაში ცხოვრების კომპლექსები და სტერეოტიპები სკოლაში მიღებულმა ცოდნამ არათუ დაგვიმსხვრია პირიქით გაგვიმძაფრა. ისლამი, ოსმალური გამოცდილების იარად დარჩენილ ფენომენად, ისლამური კულტურა კი დომინანტურისგან განსხვავებულ, ჩამორჩენილ ცივილიზაციად აღიქმებოდა. ისტორიული ნარატივის მიხედვით, მტრის ხატი მჭიდროდ დაუკავშირდა რელიგიას, რაც იმას ნიშნავს, რომ ჩვენი ისტორიული მტრები არა იმპერიები და მათი კოლონიური პოლიტიკა, არამედ კონკრეტულად მუსლიმი ხალხები იყვნენ. „ურჯულო მაჰმადიანები გვიპყრობდნენ, გვაწიოკებდნენ, გვკლავდნენ..." ჩვენს კოლექტიურ მეხსიერებაში ასე აღბეჭდეს ისტორიული პროცესები, რამაც მთელს საზოგადოებაში არასრულფასოვნების და მისით გამოწვეული სირცხვილის განცდა წარმოშვა. ეს კი თავიდანვე ამზადებს მყარ ნიადაგს სიძულვილის და ულტრამემარჯვენე ჯგუფების მიერ ამ თემის მარგინალიზაციისთვის, რადიკალიზაციისთვის და მისი წევრების საფრთხედ წარმოჩენისთვის.


აჭარაში განათლების კუთხით კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი გამოწვევა გახლავთ უმაღლესი რელიგიური სასწავლებლების არარსებობა. მუსლიმ ახალგაზრდებს რელიგიური განათლების საქართველოშივე მიღების შესაძლებლობა არ აქვთ, ამიტომ ბევრი მათგანი იძულებული ხდება სხვა ქვეყანაში წავიდეს. ვფიქრობ, აუცილებელია ქვეყანაში შეიქმნას საგანმანათლებლო კერა, რომელიც ხარისხიან რელიგიურ განათლებას და სოციალურ ინტეგრაციას უზრუნველყოფს. ამჟამად არ არსებობს პოლიტიკური ნება მსგავსი დაწესებულების გახსნის, რასაც ისევ და ისევ „უსაფრთხოების სარჩული" აქვს.

პოსტ-საბჭოთა ტრანსფორმაციის პროცესებმა ვერ წაშალეს საბჭოთა თარგზე გამოჭრილი განათლების სისტემის კვალი და დღემდე ის უფროა „ობრაზოვანიე", ვიდრე სინათლის მხარეს დგომა. სასწავლო პროცესს აჭარაში, ისევე როგორც საქართველოს სხვა რეგიონებში, სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ოთხი რამ აკლია. პირველი და ყველაზე უმთავრესი ხარისხია, რაც ძალიან დაბალ დონეზე გამოიხატება, მეორე -კომპეტენციაა, როგორც მასწავლებლების ასევე ადმინისტრაციის, რომელთა სწავლების მიდგომები ვეღარ პასუხობს თანამედროვე სტანდარტებს. ასევე, მნიშვნელოვანია მოტივაცია, რაც წესით ჯანსაღი კონკურენციის პირობებში პროცესის მთავარი მამოძრავებელი ძალა უნდა იყოს და აქვე პასუხისმგებლობა, როგორც შეგნებული და გაანალიზებული დამოკიდებულება იმ როლისა და მოვალეობისადმი რაც მომავლის წინაშე სასწავლო პროცესის თითოეულ აქტორს აქვს. აქვე აუცილებლად უნდა ვთქვათ, შესაძლებლობების სიმცირე, რაც ზოგადად ახასიათებთ რეგიონებს, განსაკუთრებით მოწყვლადს კი ამ შემთხვევაში მთიანი დასახლებები წარმოადგენს, სადაც მოსწავლეთა განვითარების შესაძლებლობები ძალიან მწირია.

ეს გამოწვევები ძალიან კომპლექსურია და მათ მხოლოდ სკოლები ან ადგილობრივი რესურსცენტრები ვერ დაძლევენ, ამიტომ საჭიროა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის და საქართველოს განათლების სამინისტროებმა კოორდინირებულად შეიმუშაონ თანმიმდევრული პოლიტიკა და განახორციელონ რადიკალური რეფორმები, სასწავლო კურიკულუმების შეცვლით დაწყებული ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესებით დამთავრებული. უდაო მოცემულობაა სკოლის ისტორიის სახელმძღვანელოების ცვლილების საჭიროება, მაგრამ როგორი უნდა იყოს ის? მე მაგალითად ინფორმაციულ ვაკუუმებს, რომლებიც აქვს წიგნებს შევავსებდი მრავალეროვნების გაკვეთილებით ჩვენი ქვეყნის ისტორიიდან და მაქსიმალურად უზრუნველვყოფდი მასში ჩვენი ყველას ისტორიის შეტანას. დარწმუნებული ვარ სკოლაში სწორად და ობიექტურად მიწოდებული ინფორმაცია, თავისუფალი სივრცე კრიტიკული ანალიზისთვის და ჯანსაღი, არადისკრიმინაციული გარემოს შექმნა იქნებოდა ადეკვატური პასუხი ამ გამოწვევებზე.
ლია დეკანაძე
ლია დეკანაძე პოლიტიკის მეცნიერების მიმართულების სტუდენტი, სამოქალაქო აქტივისტი.

© "სამოქალაქო დარბაზი"
e-mail us: civichallgeorgia@gmail.com
Made on
Tilda