მარიამ მამულაშვილი: რეფლექსია უდიებზე
,,ნაწყვეტები ფიქრთა ზღვიდან უდიების დაცემული სამეფოს შესახებ,
რადგან დაცემა არასდროსაა უხმაურო და ყოველთვის ტოვებს
ნანგრევებს"

როგორც ერთხელ აწ განსვენებულ ნიკოლოზს, ნამდვილ ადამიანსა და ჭეშმარიტ პოეტს, უთქვამს, რაც ერთხელ სულს დააჩნდების, საშვილიშვილოდ გარდაეცემის და ვგონებ ასეა ყველაფერი დედამიწის ზურგზე.

რაც ერთხელ ყოფილა, იგი არც არასოდეს წყვეტს არსებობას იმ ჭეშმარიტ დროებაში, ღმერთი საცა იმზირება და სუფევს. ასე უნდა იყოს და ჩემთვის ასე არის ის ძველი სამეფოც კავკასიისა, რომელიც ახლა მივიწყების ლანდშია გახვეული და დროის გამოისობით აქ, რასაც ჩვენ აწმყოს ვეძახით, ბევრის ცხოველ მეხსიერებაში აღარ ბინადრობს.თუმცა, რასაც ერთხელ უარსებია, მწამს, სამუდამოდ ტოვებს კვალს, ხანდახან ჩვენთვის ხილულს, ხანდისხან კი უჩინარს და მისტერიით შემოსილს. ჩემთვის ამ სამეფოს კვალი ყოველთვის ნახევრად ხილული იყო და როგორც მდინარის წყალში ჩავარდნილი სამკაული, რომელიც მზის შუქზედ ბრწყინავს და იზიდავს თვალს, უხმობს ცნობისწადილით აღვსილ მავანს თავისკენ, ისე მიზიდავდა მეც.თუმცა ჩემს შემთხვევაში ეს არასდროს იყო მხოლოდ ცნობისწადილი, არამედ იყო ფესვების ძახილიცა და შორეული წინაპრის გადმოძახილიც,

რადგან...რადგან დავიწყებისა ყველას და ყველაფერს ეშინია, ჩვენცა და სხვასაც,

და ამის გამოისობით

ჩვენ ვგრძნობთ ქვეცნობიერად პასუხიმსგებლობას შევინახოთ სხვათა მოგონებები,

რათა შემდეგ შეგვინახონ და არ მიგვივიწყონ ჩვენც, რადგან თუ ისინი მიეცნენ მივიწყების უკუნს, ბუნებრივია, ჩვენც შეიძლება იგივე ხვედრი გავიზიაროთ.ალბათ დასანანია ყველანაირი დავიწყება, რადგან არის ყველა ჩვენგანში რაღაც დაუვიწყარი,

ის რაც იმსახურებს რომ სამუდამოდ ანათებდეს, როგორც ვარსკვლავი ცის კაბადონზე.ჩემთვის ამ სამეფოს კვალი არასდროს ყოფილა მხოლოდ ცნობისწადილი,

რადგან...

რადგან ეს კვალი თვით ჩემს სხეულში და გენის კოდში ჩაბუდებულა და ვგრძნობ მას ისე, როგორც ვგრძნობ ჩემსავე გულისცემას მკერდქვეშ.

და მტკივა ეს კვალი ხშირად,

მტკივა ისე, რომ ჯაბნის ეს ყველა სხვა სხეულისებრ ტკივილს

და მას ამწვავებს დაჩირქებულ ჭრილობასავით მუდმივად დარდი და ნაღველი,

რომელიც უმალ აწვება ავდრიანი ბაცი ღრუბელიბით ჩემს გონებას.ეს ის სევდაა,

რომელიც მუდამჟამ აწვიმს,

ჩემს წინაპარზე და ამ ძველ სამეფოზე,

ჩემს გულში გამოფხიზლებულ ფიქრს.ოჰ სამეფოვ ძველო,

გერგო ბედი სასტიკი და მწარე

და დამტირებლებიც გამოგლევია,

ცოტა მგლოვიარე და ქვრივი თუ ღვრის კიდევ შენი გულისთვის ცრემლს

კავკასიის მიწაზედ.ცოტა თუ ჰყოფს ხელს უფსკრულში,

რათა გამოსტაცოს თითო სიტყვა შენი არსებობისა და ცოტავე არის

ფიქრით შენსკენ მომზირალი.

ვიცი და ვფიქრობ,

რომ მეყოფა ძალა ოდესმე, რომ დაგიტირო და შენთვისაც დავღვარო ობოლი ცრემლი

ამ საუკუნეშიც,

მაგრამ ახლა კი გიფრთხი, გიფრთხი და ვუფრთხი შენს მოგონებას,

რადგან ვარ მე ჯერ სუსტი, ყმაწვილი და არ მაქვს გული იმდენად მძლავრი, რომ მოერიოს შენსა მთელს ნაღველს

და უჩუმრად განვლილ ავ ტრაგედიას.

ვინა თქვა გლოვა იოლი საქმე?

ნამდვილი გლოვა არ არის სუსტთა და ლაჩართა საქმე,

არც გრძნობით მუნჯთა და არც სხვა უვიცთა. ნამდვილი გლოვა სიქველეა და როგორც ყველა სიქველე ბევრს მოითხოვს ჭეშმარიტი მოციქულისგან.მაგრამ რაოდენი სიყვარულია თვით გლოვის აქტში?არ ვიცი, წლები მიდიან და ნელა-ნელა ვრწმუნდები ერთში,

რომ ყველა კარგ საქმეში და გრძნობაში, ყველაფერში, სადაც ღვთიური კეთილი ურევია, სულ ყველას ბოლოს თუ დავუძებნით, გამოვუძებნით ბოლოდ და მშობლად მხოლოდ ერთს გრძნობას და ძალას - სიყვარულს.

და რით გაგაკვირვოთ, რომ გლოვის სათავეც სიყვარული მიმაჩნია

და ვფიქრობ ამით იკვებება ეს ქველი საქმეც.
და მეც ჯერ ყმაწვილს

მერთულის შებმა ამ დიდ გლოვასთან,

რადგან ფიქრი მაქვს ჩემი ძალის,

რომ იგი არ მეყოს და დავრჩე პირშავ-სირცხვილნაჭამი.

მაგრამ ეს ახლა,

და ოდეს მეყოს მე ძალა გლოვის,

გპირდები მიწავ,

შენ წინაპარო,

ვპირდები მე შენ აუხდენ ნატვრას,

ოცნებას შენსას სამეფო მძლავრის,

რომ მე თქვენთვისაც ერთხელ დავდგები, დავდგები და იქნებ მუხლიც მოვირთხა, რათა ავტირდე მე თქვენის ცრემლით,

ვიტირო თქვენთვის,

ვიგლოვო თქვენთვის.
წინაპარო ერთო, შენ რომ მე მიხმობ წყვდიადის მიღმა და მევედრები,

შენ, რომელ მიხმობ შორეულ ცრემლით,

მე შენს წინ ვფიცავ,

რომ არ მივეცე უკუნს ისე,

ისე რომ შენთვის ერთხელაც არ გავიგმირო გრძნობა და გული

და შიგ კოცონი შენის გლოვისა ცრემლთა ცეცხლით არ გავაჩაღო,რათა ვიწვოდე,

რათა ვიტანჯო,

რათა ფერფლიდან

შენ ამოგზიდო.

და ვიქცე ფერფლად,

ოღონდ კი ასე

მე შენი ხსოვნა ცად ამოვზიდო...

ფოტო: დაისი ზინობიანში
პირველად როდესაც შევიტყე ჩვენი წარმომავლობის, ჩვენი დაკარგული სამეფოს და გაფანტული ხალხის შესახებ ჯერ კიდევ დაწყებითი სკოლის მოსწავლე ვიყავი.

არ ვიცი ჩემგან რა რეაქციას ელოდნენ, მაგრამ ჩემი რეაქცია მაშინ მხოლოდ უმწიკვლო, წმინდა აღფრთოვანება იყო.

და ინტერესი. დიდი ინტერესი ჩემი იდუმალი ფესვების, წინაპართა ცხოვრების, ყოფის და რაობის გასაგებად.

სიმართლე გითხრათ, მესიამოვნა კიდევაც იმის გაგება, რომ სხვათაგან გამორჩეული ვიყავი...

მქონდა რაღაც ისეთი, რაც მხოლოდ ჩემი იყო და თანაც ისეთი საიდუმლოებებით იყო აღსავსე, რომლებსაც გამოკვლევა სჭირდებოდა.

ჩემთვის ეს ნარნიას აღმოჩენასავით, რაღაც სრულიად ახალი სამყაროს მიგნება იყო, სამყაროსი, რომლის ნაწილიც მე ვიყავი და ამას სხვა ვერავინ ვერასოდეს წამართმევდა.

ზოგიერთისთვის ძალიან მტკივნეულია იმის გაფიქრებაც კი, რომ შეიძლება აღმოჩნდნენ იმ სოციუმისგან გამორჩეულები და, შესაბამისად, გამორიყულები, რომელშიც გაიზარდნენ და აიდგეს ფეხი. იყო რაიმეთი განსხვავებული ყოველთვის ასოცირდებოდა იმის რისკთან, რომ შენი საზოგადოება აღარ მიგიღებს და შენი გადაიქცევა სხვად, მათთვის კი აღარ იქნები ის, ვინც აქამდე იყავი.

მოკლედ რომ ვთქვათ, გამორჩეულობით რისკავ ხალხის სიყვარულს, სიყვარულის დაკარგვა კი ადამიანთა ყველაზე დიდი შიშია. ამიტომ ჩემთვის გასაგებია ეს შიში, მაგრამ შიშით ცხოვრება ჩემთვის არაა მისაღები. ცხოვრება, ნამდვილი, ჭეშმარიტი ცხოვრება ყოველთვის მოიაზრებს საფრთხეებს და „რწმენის ნახტომებს" (კირკეგარდს რომ დავესესხოთ) და, შესაბამისად, საჭიროებს სიმამაცეს.

მართალია, ნამდვილ სიმამაცეზე პრეტენზიას ვერ განვაცხადებ, მაგრამ ჭეშმარიტი სიმამაცის ნაგლეჯი ყველას შეიძლება ჰქონდეს. ჩემთვის ნატეხი სიმამაცისა კი, როგორც ერთი პურის ნატეხი მორწმუნისათვის, საკმარისია. თუ ყველა ჩვენს ერთ ნატეხს ვიმამაცებთ, სამყარო უკეთესი იქნება.

ამის მწამს და ამიტომაც ვცდილობ ვიყო უფრო მამაცი.

მალული ყველაფერი იწვევს ეჭვებს, ხოლო ცხადზე გამოტანილი უკვე ნათლითაა მოფენილი და აქარვებს ყოველივე ავ ფიქრს. ამიტომაც ვისურვე ამ საკითხისთვის ნათელის მოფენაც.

თან ვფიქრობ ადამიანები ისეთი სასტიკები არ არიან, რომ შენი გულის ნატეხი დაანახო, სულის ტკივილი გაუზიარო და გულგრილები დარჩნენ. ჩემთვის ადამიანი ის არსებაა, რომელიც წაქცეულ ბავშვს ინსტიქტურად წააშველებს ხელს ასაყენებლად და დამახრჩვალი უცნობის საშველად ზღვაში გადაეშვება. ამიტომ მინდა ვენდო ადამიანს.

არ მინდა ნდობა დაიკარგოს ხალხთა შორის, მაგრამ ამისთვის, ალბათ, ისევ მე უნდა ვიყო პირველი, ვინც გამოიჩენს ნდობას და იქნება გულმართალი.

ამიტომ განდობთ ჩემს ისტორიასაც.

არ ვიცი, ჩემგან რა რეაქციას მოელოდნენ, მაგრამ მე ნეგატიური არასდროს არაფერი მიგრძვნია ამის შესახებ. პირიქით, მეამაყებოდა, რომ ვიყავი „უკანასკნელი მოჰიკანი" (მაშინ ეს წიგნი მხოლოდ გადმოცემით ვიცოდი რა იყო), ერთ-ერთი უკანასკნელი შთამომავალი ძველი ხალხისა, რომლებმაც უამრავი განსაცდელის მიუხედავად მოახერხეს გადარჩენა და თავიანთი იდენტობის ნატეხის შენარჩუნება.

მახსოვს, რომ ჩემი უსამანო ფანტაზიით მაშინ წარმოვისახავდი ბევრ ზღაპრულ ამბავს ჩემი წინაპრების შესახებ და ვოცნებობდი დაუსრულებლად. მაგრამ მხოლოდ ოცნებით არ შემოვიფარგლებოდი, სულ მცირე ასაკში ჩემმა წარმომავლობამ მკვლევრად და გამომძიებლადაც მაქცია, კავკასიის ალბანეთის და უდინების შესახებ დავეძებდი ინფორმაციებს, ლეგენდებსა და თხზულებებს ყველგან, სადაც ხელი მიმიწვდებოდა.

მაშინ ჩემს ფანტაზიაში შერლოკ ჰოლმსადაც ვიქეცი, რომელიც კვალდაკვალ დასდევდა თავისი წინაპრის აჩრდილს, რათა იგი საბოლოოდ მოეხელთებინა და მისი უკუნით დაფარული სახე გაენათებინა. დიდ დროს ვხარჯავდი ამ საქმეში და ინფორმაციის სიმწირის მიუხედავად, მალე ვიქეცი ჩემს წინაპართა შესახებ ინფორმაციით სავსე საცავად.

მახსოვს, ჩვენს სოფელში, ზინობიანში ვავრცელებდი ხოლმე სუფრებზე ჩემს მონაპოვარ ამბებს და თან ვაკვირდებოდი დიდი ყურადღებით მათ რეაქციებსაც.

ვატყობდი რომ, ჩემი ენთუზიაზმისა და სიამაყის შემხედვარე, ჩემი ნათესავები, რომლებმაც თავიანთი ცხოვრების დიდი ნაწილი საკუთარი წარმომავლობის მალვაში გაატარეს, ბეჭებში იშლებოდნენ, თითქოს რაღაც უხილავი სიმძიმე ჩამოაშორესო, და უფრო მსუბუქად აგრძელებდნენ სუფრაზე მღერას, მუსაიფსა და სიცილს.

ყველას უკვირდა ჩემი ინტერესი, მაგრამ გულში ყველას უხაროდა და მეც მაბედნიერებდა მათში ჩვენი წინაპართა პატივისცემის გაღვივება, მათი ხსოვნისთვის სადღეგრძელოთა შეთხზვა.

ხოლო განსხვავებულობა, რაც ჩემმა წარმომავლობამ მომანიჭა, სრულიად არ მაწუხებდა. ბუნებითად, რაც თავი მახსოვს, მე ყოველთვის ცალად, უცნაურად ვგრძნობდი თავს ყველგან და ამით ჩემთვის არაფერი იცვლებოდა. ეს იყო მხოლოდ კიდევ ერთი რამ, რაც გამომარჩევდა საზოგადოებისაგან.

თუმცა ვაღიარებ, რომ ხანდახან რთული იყო განსხვავებულობა, მაგრამ ამან ბევრი რამე მასწავლა და ჩემმა ცხოვრების სირთულეებით ბევრი რამე შევიძინე.

დღეს უკვე მივედი მე იმ აღმოჩენამდეც, რომ რეალურად ჩვენ საბოლოოდ მაინც ყველა ერთიანნი ვართ, მხოლოდ იმის გამოც კი, რომ ადამიანები ვართ და ეს საკმარისია.

მე ვარ ადამარ (*ადამიანი - უდიურ ენაზე) და, შესაბამისად, ყოველთვის ვიქნები კაცთა მოდგმის და სამყაროს შვილი.

შესაგუებელი არაფერი ყოფილა ჩემთვის იმაში, რომ ორი სამშობლო მაქვს, ერთი ცოცხალი და მეორე დაკარგული. დედაჩემმა საქართველო მაჩუქა, მამაჩემმა კი კავკასიის ძველი ალბანეთი, ორივე ჩემთვის დიდი საგანძურია და ერთსაც ვეკუთვნი სისხლის ბოლო წვეთამდე და მეორესაც.

შემთხვევითობების არასდროს არ მჯეროდა და ახლაც ყველაფერში ვხედავ უფლის ხელს. ღმერთმა მე დამაკისრა ის, რომ ვიტვირთო ორი უძველესი კავკასიელი ხალხის, ორი ერის სახელი და ვიყო ორთავეს ხსოვნის ერთგული შემნახველი.

ეს ჩემთვის ორმაგი პასუხისმგებლობაა, მაგრამ რახან ბედად ასე მერგო, ვფიქრობ რომ შემიძლია ვიკისრო იგი და სიცოცხლის ბოლომდე პირწმინდად შევასრულო იგი.

ღმერთი ყველას იმ ცხოვრებას უძღვნის, რომელთანაც ძალუძთ გამკლავება, გარკვეული ძალისხმევის შედეგად.

თანაც, როგორც ზაირა არსენიშვილის არაჩვეულებრივი პერსონაჟი აღნიშნავს ჩემთვის უსაყვარლეს წიგნში: „ადამის შვილს კაცად მოვალეობა ხდის, სხვა კი არაფერი". მეც ვცდილობ ქალბატონი ზაირას მოსაწონად ვიცხოვრო, მეტი არაფერი.





ფოტო: კავკასიის რუკა, რომელზეც მონიშნულია კავკასიის ალბანეთიც. ყველაზე ადრეული გერმანულენოვანი რუკა, XV საუკუნე
ბოლოს, მინდა აღვნიშნო, რომ განსაკუთრებით მეშინია და არ მინდა რომ ჩვენი, უდიების ძველი და უნიკალური ენა დაიკარგოს. ყოველი ენა სასწაულია ჩემთვის და რომც არ იყოს იგი ჩემი ენა, მისი დაკარგვა იქნებოდა მაინც ჩემთვის დიდი ტრაგედია.

უდიების მიერ შემონახული ენა კი ათასწლოვანი მუხის ხეა, რომელსაც ნელ-ნელა ეპარება სიკვდილის მომასწავებელი მავნებელი და ვშიშობ, რომ არ გამოუჩნდეს მას მომვლელი, პატრონი და დამცველი, რომელიც უმკურნალებს ამ ხეს და დაიცავს მას ყოველგვარი მავნებლისაგან.

დიდი მავნებელი და საფრთხე კი ამ ხისთვის დავიწყებაა და გულგრილობა.

ამაზე შემტკივა მე დიდად გული.

ენაა მთავარი გასაღები ყოველი ერის სამყაროს გასაცნობად და სანახავად, იგი არქეოლოგიური ძეგლია, რომელიც ინახავს იმ ხალხის მრავალსაუკუნოვან ისტორიას.

ვერ განსაზღვრავ თუ რამდენ ადამიანს უხაროდა, სტკიოდა და ეფიქრებოდა საუკუნეთა მანძილზე ამ ენაზე,

რამდენნი ახარებდნენ ბავშვთა დაბადებებს დედებს ამ ენაზე და რამდენნი ლოცულობდნენ ამხანაგთა საფლავებზე ამ ენაზე? ენა მოგონებაა, ერთი დიდი მოგონება და ენასთან ერთად ქრებიან საბოლოოდ ერებიც.

ჩვენთვის ენა ერთ-ერთი უკანასკნელი ძაფია, რომლითაც წინაპარს ვუკავშირდებით და ამიტომ განუზომელი ტრაგედიაა მისი დაკარგვა.

ხოლო, რათა ეს განუზომელი ტრაგედია არ დაგვატყდეს თავს, ყველამ თავისი ძალებით უნდა იმოქმედოს და მეც ნამცეც-ნამცეც, ნელ-ნელა ვცდილობ, ავითვისო ენა, რომელიც ჩემი პასუხისმგებლობაა და, რაც მთავარია - ჩემი ოქროს ძაფია, რომლითაც შევძლებ ვიმოგზაურო დროში და ერთხელ მაინც შევავლო თვალი ჩემს წინაპართა ცხოვრებას.

და, ვინ იცის, იქნებ ოდესმე უდიურადაც შევძლო ლექსის შეთხზვა...



ვარ ქართველთ უდი მელექსე
ავდექ და დავჯექ წერადა,
მაქვს გულზნე ამბის მთხვზელადა
და ხალხთა ყურთასმენათა

გულჯავრმა გამაკალამა
ვარ დარდიანთა სმენადა
ვარ გულმიჯნური სევდათა
და გულმოკეთე ბეჩავთა,

ვაის ძახილით ქშენამადა
დარდის მუდმივ თხევამა
გულდამიღონა, დამაჭკნო,
მე ავდრის მუდმივ ცქერამა,

ავდექ და გული გადავდე მე
მოყვრის საქმედ, ლხენადა,
მელნად დავატკბე ტანჯვანი
გარდავაქციე ლხენადა

ლხენა-ნადიმი გავმართე
მე ისე გავიკალამე,
ავდრით ნატანჯსა მავანსა
ცხონება ვარგე სმენადა

ბედადა
ღმერთმა კალამი
მარგო და მომცა სალამი,
მეც დავიჭირე ხელადა
და ხალხს ვუბოძე ლხენადა,

ვაი-ვაგლახის სმენამა დამსვა
და მექცა მელნადა
ქვეყანამ გული დამისო
სიტყვა მადინა ცრემლადა.

ვარ ვინმე უდი მელექსე,
ცრემლით ნაზარდი მეზღაპრე,
ქვეყნის ჭირმა და ავდარმა
გული დაჭრა და მილახა,

გალახულ გული გააპო
და სისხლად გადმოანთხია,
სისხლის ჩქეფებად გარდმოწვიმს
გულდათხეულად ლექსადა.


Made on
Tilda